10 hoạt động truyền thống trong Tết Nguyên Đán của Trung Quốc

Giống như người Việt Nam, Tết Nguyên đán hay Tết âm lịch là những ngày lễ Tết quan trọng nhất trong năm đối với người Trung Quốc. Tuy đã loại bỏ nhiều tập tục dân gian xưa cho phù hợp với cuộc sống hiện đại nhưng nhiều nét đẹp truyền thống vẫn được người Hoa trên khắp thế giới kế thừa và gìn giữ, tạo nên bức tranh văn hóa Tết cổ truyền Trung Quốc đầy màu sắc. Đó là sự giao thoa giữa cũ và mới, giữa nét nền nã truyền thống và hơi thở nhuốm màu hiện đại,…

Nhân dịp chào đón Xuân Giáp Thìn 2024, cùng Tiếng Trung Nguyên Khôi điểm lại 10 hoạt động truyền thống trong Tết Nguyên Đán của Trung Quốc bạn nhé!

1. Lau dọn nhà cửa – 新春扫尘

Trong dịp này, người dân thường có nhiều phong tục truyền thống đặc sắc, thể hiện nét đẹp văn hóa và tâm linh của dân tộc. Một trong những phong tục phổ biến nhất là lau dọn nhà cửa. Phong tục này xuất phát từ quan niệm của người Trung Quốc rằng việc dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ sẽ giúp xua đuổi những điều cũ kỹ, xui xẻo, chuẩn bị cho một khởi đầu mới trong năm mới. Vì trong tiếng Trung từ “尘” và “陈” đồng âm “chén” nên việc quét bụi trong ngày Tết đã mang ý nghĩa mới là “xóa cái cũ, rải mới”, mong quét sạch mọi điều xui xẻo, xui xẻo.

Khởi nguồn của tập tục này theo ghi chép từ “Lữ thị Xuân Thu” (Tiếng Trung: 呂氏春秋, còn gọi là Lữ Lãm -呂覽) là bộ sách do Lữ Bất Vi – thừa tướng nước Tần thời Chiến Quốc sai các môn khách soạn ra những điều mình biết, hợp lại thành sách, ngay từ thời Nghiêu Thuấn, người Trung Quốc đã có tục quét bụi trong dịp Tết Nguyên đán.

Theo đó, trong dịp Tết Nguyên đán, lau dọn nhà cửa thường được thực hiện từ trước Tết khoảng một tuần. Các gia đình sẽ dọn dẹp mọi ngóc ngách trong nhà, từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới, không để sót bất kỳ một chỗ nào. Họ cũng thường quét dọn sạch sẽ sân vườn, cổng ngõ,… để đón chào năm mới.

Trong quá trình lau dọn, người ta thường sử dụng các loại nước lau nhà có mùi hương thơm tho, dễ chịu. Họ cũng thường đốt hương trầm để xua đuổi tà khí. Việc lau dọn nhà cửa không chỉ mang ý nghĩa về mặt tâm linh mà còn thể hiện sự quan tâm, chăm sóc của gia chủ đối với ngôi nhà của mình. Đó cũng là dịp để các thành viên trong gia đình cùng nhau quây quần, giúp đỡ nhau dọn dẹp nhà cửa, tạo nên không khí vui tươi, đầm ấm trong dịp Tết.

2. Dán câu đối, treo chữ Phúc ngược – 贴对联、福字、门神

Hầu như mọi gia đình ở Trung Quốc đều dán câu đối viết trên giấy đỏ trước cửa nhà. Phong tục này xuất phát từ thời nhà Tống và lưu truyền đến nay. Nhiều gia đình ở nông thôn vẫn giữ thói quen treo những câu đối đỏ, dán giấy đỏ cắt thủ công..

Vào chiều ngày 30 Tết, trẻ em sẽ giẫm lên ghế đẩu, cầm hồ dán và bút vẽ, dán câu đối lên cửa, sau đó để người lớn ở dưới xem đã dán đúng chưa. Một số còn có dòng chữ ngang dán vào đầu ngang của lanh cửa và các câu đối dán ở hai bên trái và phải của cửa. Những người khác dán dòng chữ “Phúc” – 福 lên cửa, tường và dầm nhà để thể hiện niềm khao khát một cuộc sống hạnh phúc của mọi người. Một số người sẽ treo những bức tranh vẽ thần cửa trên các ô cửa để cầu một năm an lành, bình an và tăng thêm không khí lễ hội.

Đặc biệt, chữ Phúc phải được treo ngược.

Nguyên nhân xuất phát từ điển cố, vào triều nhà Minh, Hoàng đế đã ra lệnh cho mọi hộ gia đình trang trí bằng cách dán Phúc lên cửa của họ. Ngày Tết, ông cho quân lính đi kiểm tra. Họ phát hiện ra rằng một gia đình mù chữ đã dán chữ ngược lên. Hoàng đế ra lệnh trừng trị gia đình bằng cái chết. Rất may, Hoàng hậu đã ở đó và giải thích rằng “ngược” là (倒/ dào) là từ đồng âm của “đến” (到/ dào). Khi nó lộn ngược, có nghĩa là Phúc đang ở đây. Lời giải thích có ý nghĩa với Hoàng đế và ông đã tha cho gia đình đó. Kể từ đó, người ta treo ngược bức tranh chữ vừa cầu tài lộc vừa để tưởng nhớ đến vị Hoàng hậu nhân hậu.

3. Thờ cúng tổ tiên, thần linh – 祭祖、祭神

Cầu phúc là một tập tục phổ biến trong văn hóa Trung Quốc, thể hiện niềm tin của người dân vào sự phù hộ của thần linh, Phật tổ. Theo quan niệm của người Trung Quốc, mọi sự thành bại, may mắn hay xui xẻo đều do trời định, do vậy việc cầu phúc là một cách để thể hiện lòng thành kính với thần linh, cầu mong sự che chở, giúp đỡ cho bản thân và gia đình.

Có nhiều dịp khác nhau để người Trung Quốc đi cầu phúc, nhưng phổ biến nhất là vào các dịp lễ tết, đặc biệt là Tết Nguyên Đán. Đây là dịp người dân Trung Quốc có thời gian nghỉ ngơi, quây quần bên gia đình và đi lễ chùa, đền để cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng.

Khi đi cầu phúc, người Trung Quốc thường thắp hương, dâng lễ và cầu nguyện trước các vị thần linh, Phật tổ. Lễ vật thường là hoa quả, bánh kẹo, tiền vàng,… Ngoài ra, nhiều người còn xin chữ phúc, chữ may mắn để dán lên cửa nhà.

4. Ăn tiệc đoàn viên, thưởng thức món ăn truyền thống

Ở hầu hết các vùng phía Bắc Trung Quốc, trong Xuân tiết, có phong tục ăn sủi cảo vào buổi sáng. Người ta thường cho một đồng tiền xu vào sủi cảo. Nếu ai được ăn sủi cảo có đồng tiền xu thì mọi người sẽ nói rằng đây là người hạnh phúc nhất nhà năm đó.

Ở thành phố Hoài An thuộc tỉnh Giang Tô, có phong tục ăn bánh trôi vào buổi sáng. Còn ở thành phố Khai Phong thuộc tỉnh Hà Nam, cả sủi cảo và bánh trôi đều được ăn trong Xuân tiết. Ngoài ra, người Trung Quốc còn có tập quán ăn bánh Tết trong dịp Tết âm lịch và hương vị của bánh Tết mỗi nơi mỗi khác.

Bên cạnh đó, người Trung Quốc cũng chuộng việc quây quần ngồi bên nhau ăn bữa cơm đoàn viên trong dịp Tết đoàn viên. Mọi thành viên trong gia đình sẽ ngồi quây quần bên mâm cơm và chia sẻ những lời chúc Tết với những người bạn đồng hành, họ cầm đũa trên tay và trộn các nguyên liệu, nước sốt với nhau ngày một cao hơn để thể hiện sự tiến bộ và cầu mong may mắn trong năm tới. Một con cá hấp nguyên con, biểu tượng của sự dồi dào, cũng là món ăn không thể thiếu trong dịp Tết, hay một con gà nguyên con, đầu và chân. Cam được bán rộng rãi trong thời gian này, cũng như đồ ăn nhẹ và bánh quy.

5. Đón giao thừa, tặng lì xì – 守岁、给压岁钱

Đón Giao thừa (Trừ tịch) cũng là một trong những hoạt động quan trọng nhất của Tết âm lịch. Mọi người thức cả ngày, cùng nhau chờ đợi thời khắc bước sang ngày mới để chào đón năm mới.

Lì xì năm mới là một tập tục yêu thích của trẻ em và thế hệ trẻ. Sau bữa ăn đêm Giao thừa qua năm mới, những người lớn tuổi sẽ lần lượt tặng những đồng tiền mừng tuổi cho thế hệ trẻ và dùng chỉ đỏ tết những đồng tiền xu bằng đồng thành dây và quàng lên ngực trẻ em, nói rằng chúng có thể trấn áp tà ma và xua đuổi ma quỷ. Tục lệ này đã phổ biến từ thời nhà Hán. Tuy nhiên, hiện nay không còn tiền đồng như thời xưa nữa, nên người Trung Quốc thường lì xì bằng tiền mặt đựng trong bao lì xì màu đỏ với mong muốn chúc một năm có sức khỏe dồi dào, gặp nhiều may mắn. Các thanh niên cũng có thói quen biếu những phong bao màu đỏ (hong bao) cho ông bà, bố mẹ, để thay lời chúc sức khỏe và bình an.

6. Đốt pháo – 燃放炮竹

Một trong những hoạt động “không thể thiếu” khác của người Trung Quốc trong dịp Tết Nguyên Đán là đốt pháo.

Như đã thành thông lên, khi Tết đến xuân về, việc đầu tiên mỗi gia đình Trung Quốc làm khi mở cửa chính là đốt pháo. Hành động này nhằm mục đích chia tay cái cũ và nghênh đón cái mới bằng tiếng pháo nổ giòn giã, để thể hiện sự tốt lành. Tất nhiên, đốt pháo đã bị cấm ở nhiều nơi tại Trung Quốc vì vấn đề an toàn.

7. Chúc tết – 拜年

Chúc Tết là một trong những phong tục quan trọng nhất trong Tết Nguyên đán. Vào sáng mùng Một Tết, người lớn và trẻ em xúng xính trong những bộ quần áo mới, đội mũ mới, đi thăm họ hàng, bạn bè, chúc nhau một năm mới an khang, thịnh vượng, đại cát đại lợi. Việc chúc Tết thường bắt đầu từ trong nhà mình, sau khi người ít tuổi hơn bày tỏ lòng kính trọng với người lớn tuổi hơn. Khi ra ngoài gặp nhau, mọi người sẽ chào hỏi và chúc Tết nhau với nụ cười trên môi.

Người Trung Quốc khi đến thăm nhà người thân, bạn bè vào ngày mùng 1 Tết sẽ mang theo những món quà Tết để tặng cho gia chủ, như bánh kẹo, hoa quả,… Họ cũng sẽ trao cho nhau những phong bao đỏ, kèm theo lời chúc may mắn, thành công trong năm mới.

Việc thăm nhà người thân, bạn bè không chỉ là một dịp để chúc mừng năm mới mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình, bạn bè gặp gỡ, trò chuyện, chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống.

Tại một số vùng ở Trung Quốc, hoạt động thăm nhà người thân, bạn bè có thể kéo dài vài ngày. Trong những ngày này, mọi người sẽ dành thời gian để quây quần bên nhau, cùng nhau ăn uống, trò chuyện, chơi các trò chơi dân gian,…

8. Đi lễ chùa – 逛庙会

Trong Tết Nguyên đán của Trung Quốc, thường có các hội làng, hội chùa ở các vùng nông thôn. Các hội làng, hội chùa ban đầu chỉ là một hoạt động tế lễ long trọng, nhưng cùng với sự phát triển của nền kinh tế và nhu cầu của người dân, các hội làng, hội chùa dần dần tăng thêm nhiều hoạt động mua bán và một số hoạt động vui chơi giải trí đầy màu sắc, trong khi vẫn duy trì những hoạt động tế lễ.

9. Múa lân – sư – rồng – 舞龙、舞狮

Múa lân – sư – rồng (giản thể: 舞狮; phiên âm: wǔshī; Hán Việt: vũ sư) là một môn nghệ thuật múa dân gian đường phố có nguồn gốc từ Trung Quốc, thường được biểu diễn trong các dịp lễ hội, đặc biệt là Tết Nguyên Đán và Tết Trung Thu. Nguyên nhân xuất phát từ quan điểm văn hóa của người Trung Quốc. Lân & Rồng là loài vật tốt lành trong truyền thuyết, tương truyền nó có thể dịch chuyển mưa gió trên trời, đồng thời có thể cầu phúc, diệt trừ tai họa trên thế gian.

10. Đi cà kheo – 踩高跷

Cà kheo còn gọi là “đi cà kheo” hay “đi cà kheo” là một hoạt động truyền thống trong dịp Tết Nguyên đán của người Trung Quốc. Người biểu diễn cà kheo sẽ buộc những thanh gỗ cao hai, ba thước vào chân và thực hiện những động tác khó, gây cười.

高跷 đồng âm với 高瞧 – Gāo qiáo nhằm hướng về phía trước, ngụ ý năm mới cần hướng về phía trước, nhìn xa trông rộng. Khi đi cà kheo người ta đứng trên những thanh gỗ, do đó người cũng cao hẳn lên, ngụ ý 步步升高 (phiên âm: Bù bù shēng gāo) nghĩa là không ngừng đi lên, ngày một phát triển.

Trên đây là 10 hoạt động truyền thống trong Tết Nguyên Đán của Trung Quốc. Bạn thấy phong tục của nước bạn có điểm gì giống và khác so với Việt Nam? Chia sẻ và đóng góp cùng Tiếng Trung Nguyên Khôi để lan tỏa tình yêu ngôn ngữ của bản thân bạn nhé!